Voor het Toekomstatelier voor de Waddenkust gingen we een week in residentie met de rijksadviseur, Jannemarie de Jonge en haar team. Ondanks de vraag, hebben we bewust afgezien van een vast toekomstbeeld van het gebied voor 2100. Voor transitieopgaven zijn de onzekerheden te groot. In plaats daarvan is de werking van het fysieke en maatschappelijke systeem onderzocht, met behulp van bestaand onderzoek en experts. De analyse laat zien dat de Waddenkust een intrinsiek dynamisch landschap is, maar dat deze dynamiek door bedijking, beleid en regelgeving sterk is ingeperkt. De huidige ‘business as usual’-aanpak biedt nauwelijks ruimte voor nieuwe opgaven. Als richtinggevend kompas is gekozen voor het levende bodem- en watersysteem. Dit leidde tot nieuwe strategieën, experimenten en het Manifest voor het Experiment, gericht op een lerend en veerkrachtig landschap.

We presenteerden het manifest tijdens de Landschapstriënnale in Den Helder, in Marum en op verschillende nationale podia zoals de Balie, Dag van de Ontwerpkracht.

Opdrachtgever
Landschapstriënnale

Samenwerking
Jannemarie de Jonge,  Shera van den Wittenboer, Jelle Hettema (CRa), Berte Daan, Jonas Papenborg, Lieke Jildou de Jong

Status
Afgerond in 2023

De dynamiek van de Waddenkust is onderdeel waarom het gebied als Unesco Werelderfgoed benoemd is. In de afgelopen eeuwen hebben we de dynamiek behoorlijk aan banden gelegd door bedijking en inpoldering. Ook beleid haalt de dynamiek uit het systeem. Natura 2000 heeft alle natuurdoeltypen tot op perceelsniveau vastgeklonken en aan de andere kant van de dijk doen bestemmingsplannen, landbouwbeleid en de wetten van de markt hetzelfde. Als accountants proberen we iedere vierkante meter te beheersen, wat zich slecht verhoudt het dynamische karakter. De pijnlijke waarheid die uit onze analyse naar voren komt is dat de ‘business as usual aanpak’ op alle fronten knelt. Er is letterlijk geen oplossingsruimte voor nieuwe opgaven zoals klimaat, biodiversiteit of de landbouwtransitie.

Natura2000 natuurdoeltypen fixeren de Waddenzee: ‘Accountantnatuur’

Dit is het manifest vóór het experiment; voor een lerend landschap; met onbekende bestemming; en met onbestemde gronden. Om te beginnen, om te leren van tijd en natuurlijke dynamiek, om te leren van de consequenties van onze acties, om de tijd z’n werk te laten doen, om kennis leemtes te ontrafelen, om los te komen van huidige waarden en inzichten, om loslaten te trainen, om onwetendheid te omarmen, om te leren van het landschap. Zodat we in 2050 lessen kunnen trekken uit de aankomende jaren. Om te weten hoe we na 2050 verder moeten gaan.

Experts

Tijdens de voorbereiding en de residentie hebben we diverse experts geraadpleegd, die op verschillende momenten bij het traject betrokken zijn geweest.

Hilde Kloosterziel (provincie Fryslân), Bregje Hamelynck (Ús Hôf), Perry de Louw (Deltares), Ernst Lofvers (Rijkwaterstaat), Els van der Zee (Ecoloog), Eric Luiten (Hoogleraar Landschapsarchitectuur) en Els van der Laan (Landschapstriennale) Koos Koop (boer kustgebied), Wietse Terpstra (Gemeente Waadhoeke),  Albert Vos (Provincie Groningen), Els van der Zee (Ecoloog), Peter van Dijken (Eems-Dollard2050), Joka Jansen (Wetterskip), Eileen Buiting (Fries Programma Waddenkust), Max Eijer (Wetterskip Fryslân), Koos Koop (Agrariër waddenkust)